شعر عقاب از دکتر پرویز ناتل خانلری : .
« گویند زاغ سیصد سال بزید و گاه سال عمرش از این نیز بگذرد ... عقاب را سال عمر سی بیش نباشد . »
گشت غمناک , دل و جان عقاب چو ازو دور شد ایّام شباب
دید کش دور به انجام رسید آفتابش به لب بام رسید
باید از هستی دل برگیرد ره سوی کشور دیگر گیرد
خواست تاچاره ی ناچار کند دارویی جوید و در کار کند
صبحگاهی ز پی چاره ی کار گشت بر باد سبک سیر سوار
گلّه کاهنگ چرا داشت به دشت ناگه از وحشت , پر ولوله گشت
وان شبان بیم زده , دل نگران شد پی برّه ی نوزاد دوان
کبک در دامن خاری آویخت مار پیچید و به سوراخ گریخت
آهو اِستاد و نگه کرد و رمید دشت را خطّ غباری بکشید
لیک صیّاد سر دیگر داشت صید را فارغ و آزاد گذاشت
چاره ی مرگ نه کاری است حقیر زنده را دل نشود از جان سیر
صید هر روز به چنگ آمد زود مگر آن روز که صیّاد نبود
آشیان داشت در آن دامن دشت زاغکی زشت و بد اندام و پلشت
سنگ ها از کف طفلان خورده جان ز صد گونه بلا در برده
سال ها زیسته افزون ز شمار شکم آگنده ز گند و مردار
بر سر شاخ ورا دید عقاب ز آسمان سوی زمین شد به شتاب
گفت : کای دیده ز ما بس بیداد با تو امروز مرا کار افتاد
مشکلی دارم اگر بگشایی بکنم آن چه تو می فرمایی
گفت : ما بنده ی درگاه توایم تا که هستیم هواخواه تو ایم
بنده آماده بود , فرمان چیست ؟ جان به راه تو سپارم جان چیست؟
دل چو در خدمت تو شاد کنم ننگ آید که ز جان یاد کنم
این همه گفت ولی در دل خویش گفت و گویی دگر آورد به پیش
کاین ستمکار قوی پنجه کنون از نیاز است چنین زار و زبون
لیک ناگه چو غضبناک شود ز او حساب من و جان پاک شود
دوستی را چو نباشد بنیاد حزم را باید از دست نداد
در دل خویش چو این رای گزید پر زد و دور ترک جای گزید
زار و افسرده چنین گفت عقاب که مرا عمر , حبابی است بر آب
راست است این که مرا تیز پر است لیک پرواز زمان تیز تر است
من گذشتم به شتاب از در و دشت به شتاب ایّام از من بگذشت
گر چه از عمر دل سیری نیست مرگ می آید و تدبیری نیست
من و این شهپر و این شوکت و جاه عمرم از چیست بدین حد کوتاه ؟
تو و این قامت و بال ناساز به چه فن یافته ای عمر دراز ؟
پدرم از پدر خویش شنید که یکی زاغ سیه روی پلید
با دو صد حیله به هنگام شکار صد ره از چنگش کرده فرار
پدرم نیز به تو دست نیافت تا به منزلگه جاوید شتافت
لیک هنگام دم باز پسین چون تو بر شاخ شدی جایگزین
از سر حسرت با من فرمود: کاین همان زاغ پلید است که بود
عمر من نیز به یغما رفته است یک گل از صد گل تو نشکفته است
چیست سرمایه ی این عمر دراز ؟ رازی این جاست , تو بگشا این راز
زاغ گفت : ار تو در این تدبیری عهد کن تا سخنم بپذیری
عمرتان گر که پذیرد کم و کاست دیگری را چه گنه ؟ کاین ز شماست
ز آسمان هیچ نیایید فرود آخر از این همه پرواز چه سود ؟
پدر من که پس از سیصد و اند کان اندرز بد و دانش و پند
بار ها گفت : که بر چرخ اثیر باد ها راست فراوان تأثیر
باد ها کز زِبَر خاک وزند تن و جان را نرسانند گزند
هر چه از خاک شوی بالا تر باد را بیش گزند است و ضرر
تا بدان جا که بر اوج افلاک آیت مرگ بود ؛ پیک هلاک
ما از آن , سال بسی یافته ایم کز بلندی , رخ برتافته ایم
زاغ را میل کند دل به نشیب عمر بسیارش از آن گشته نصیب
دیگر این خاصیت مردار است عمر مردار خوران بسیار است
گند و مردار , بهین درمان است چاره ی کار تو زآن , آسان است
خیز و زین بیش , ره چرخ مپوی طعمه ی خویش بر افلاک مجوی
ناودان جایگهی سخت نکوست به از آن , کُنج حیاط و لب جوست
من که صد نکته ی نیکو دانم راه هر برزن و هر کوه دانم
آشیان در پس باغی دارم اندر آن گوشه , سراغی دارم
خوان گسترده ی الوانی هست خوردنی های فراوانی هست
آن چه ز آن زاغ چنین داد سراغ گند زاری بود اندر پس باغ
بوی بد رفته از آن تا رهِ دور معدن پشّه , مقام زنبور
نفرتش گشته بلای دل و جان سوزش و کوری دو دیده از آن
آن دو همراه , رسیدند از راه زاغ بر طعمه ی خود کرد نگاه
گفت : خوانی که چنین الوان است لایق محضر این مهمان است
می کنم شکر که درویش نیم خجل از ما حضر خویش نیم
گفت و بنشست و بخورد از آن گند تا بیاموزد از او مهمان , پند
عمر در اوج فلک برده بسر دم زده در نفس باد سحر
ابر را دیده به زیر پر خویش حَیَوان را همه فرمانبر خویش
سینه ی کبک و تذرو و تیهو تازه و گرم شده طعمه ی او
بارها آمده شادان ز سفر به رهش بسته فلک , طاق ظفر
اینک افتاده بر این لاشه و گند باید از زاغ بیاموزد پند
بوی گندش دل و جان تافته بود حال بیماری دق یافته بود
دلش از وحشت و بیزاری , ریش گیج شد , بست دمی دیده ی خویش
یادش آمد که در آن اوج سپهر هست پیروزی و زیبایی و مهر
فرّ و آزادی و فتح و ظفر است نفسِ خرّم بادِ سحر است
دیده بگشود و به هر سو نگریست دید گِردش اثری ز این ها نیست
هر چه بود از همه سو خواری بود وحشت و نفرت و بیزاری بود
بال بر هم زد و بر جست از جا گفت : کای دوست ببخشای مرا
سال ها باش و بدین عیش بناز تو و مردار و تو و عمر دراز
من نیم در خور این مهمانی گند و مردار تو را ارزانی
گر در اوج فلکم , باید مرد عمر در گند به سر نتوان برد
شهپر شاه هوا , اوج گرفت زاغ را دیده بر او مانده شگفت
سوی بالا شد و بالا تر شد راست , با مهر فلک , هم بر شد
لحظه ای چند , بر این لوح کبود نقطه ای بود و سپس هیچ نبود
